Öncelikle önemli bir ayrıntı:
Bu seçimde Trump’ın başkanlığı oylanmıyor. Amerikalılar, Türkiye’deki TBMM’ye benzetebileceğimiz Kongre’nin üyelerini seçiyor. Ancak Kongre iki ayrı bölümden oluşuyor: Temsilciler Meclisi ve Senato. İkisinin de farklı ve oldukça güçlü yetkileri var.
İşte Cumhuriyetçiler kaybederse yaşanabilecekler…
TRUMP’A SORUŞTURMA BASKISI ARTABİLİR
Temsilciler Meclisi Demokratların eline geçerse, Trump yönetimi üzerindeki denetim ciddi biçimde artabilir.
Türkiye’deki TBMM komisyonlarını düşünün. Ancak ABD’deki Kongre komisyonlarının çok daha geniş soruşturma yetkileri var.
Demokratlar, Trump’ın bakanlarını ve üst düzey yetkililerini ifadeye çağırabilir, yönetimden belgeler isteyebilir ve çeşitli konularda soruşturmalar başlatabilir.
Üstelik bu çağrılar sıradan davetler değil. Hukuki yaptırımları olabilen resmî talepler.
Kısacası, Trump başkanlık koltuğunda oturmaya devam ederken yönetimi sürekli Kongre’nin sorularıyla karşılaşabilir.
TRUMP’IN ATAMALARI ENGELLENEBİLİR
Senato Demokratların kontrolüne geçerse, Trump için başka bir sorun ortaya çıkar.
ABD’de başkan, Türkiye’deki gibi her üst düzey devlet görevlisini tek başına atayamıyor. Bakanların, federal yargıçların ve bazı önemli devlet görevlilerinin atanabilmesi için Senato‘nun onayı gerekiyor.
Örneğin, Trump yeni bir bakan seçtiğinde Demokratların çoğunlukta olduğu Senato bu ismi reddedebilir.
Daha önemlisi, ABD’nin en yüksek yargı organı olan Yüksek Mahkeme‘de bir koltuk boşalırsa Trump’ın göstereceği adayın onaylanması engellenebilir.
Böyle bir durumda atama, siyasi uzlaşma sağlanamazsa 2028 başkanlık seçimlerine kadar bekleyebilir.
‘SİYASİ KİLİTLENME’ İHTİMALİ
Trump’ın partisi Kongre‘nin bir kanadını bile kaybederse yeni yasalar çıkarmak çok daha zor hale gelebilir.
Çünkü ABD’de bir yasanın kabul edilmesi için hem Temsilciler Meclisi‘nin hem de Senato‘nun onayı gerekiyor.
Türkiye’de iktidar partisinin Meclis çoğunluğunu kaybettiğini ve muhalefetin hükümetin birçok yasa teklifini durdurabildiğini düşünün.
Trump’ın vergi, bütçe, göç ve ekonomi alanındaki planları da benzer engellerle karşılaşabilir.
Hatta bütçe konusunda anlaşma sağlanamazsa bazı federal kamu hizmetlerinin geçici olarak durduğu bir hükümet kapanması bile yaşanabilir.
Trump’ın önünde iki seçenek kalır:
Demokratlarla pazarlık yapmak veya bazı projelerinden vazgeçmek.
ÜLKEYİ KARARNAMELERLE YÖNETEBİLİR Mİ?
Kongre’de istediği yasaları çıkaramayan Trump, başkanlık yetkilerini daha yoğun kullanmayı tercih edebilir.
ABD başkanlarının, mevcut yasaların kendilerine verdiği yetkiler çerçevesinde Kongre‘den yeni bir yasa geçirmeden bazı kararlar alma imkânı bulunuyor.
Bunlara başkanlık kararnamesi deniyor.
Trump özellikle göç politikaları, federal kurumların yönetimi, dış politika ve gümrük tarifeleri gibi alanlarda bu yönteme daha fazla başvurabilir.
Ancak bunun da sınırları var. Başkan kararnameleri mevcut yasaları değiştiremez, Kongre’nin bütçe yetkisini ortadan kaldıramaz. Mahkemeler hukuka aykırı kararları durdurabilir.
Yani Trump, Kongre’yi tamamen devre dışı bırakarak ülkeyi yönetemez.
TRUMP BAŞKANLIĞI KAYBEDER Mİ?
Hayır. Cumhuriyetçilerin Kongre’de çoğunluğu kaybetmesi Trump’ın başkanlığını otomatik olarak sona erdirmez.
Trump, görev süresi boyunca başkan olarak kalır. Ancak muhalefetin denetimi artabilir, atamaları zorlaşabilir ve yeni yasalar çıkarması güçleşebilir.
Temsilciler Meclisi çoğunluğunu kazanan Demokratlar, gerekli oyları bulmaları halinde Trump hakkında azil süreci de başlatabilir. Fakat görevden alınması için Senato’da üçte iki çoğunluk gerekir.
Özetle, Amerikalılar bu seçimde Trump’ı Beyaz Saray’dan göndermeyecek. Ancak onun önümüzdeki iki yıl boyunca ne kadar rahat yönetebileceğini büyük ölçüde belirleyecek.
