İran ekonomisi, ABD’nin deniz ablukasıyla petrol gelirlerinin azalması ve riyalin dolar karşısında hızla değer kaybetmesiyle yeni bir kriz noktasına ulaştı.
Kpler Ham Petrol Analizi Başkanı Homayoun Falakshahi’ye göre İran, geçen ay petrol ihracat terminallerinden hiçbir petrol yükleyemedi. Bu durum, 1979’daki İran İslam Devrimi’nden bu yana ilk kez yaşanıyor.
PETROL GELİRLERİ TÜKENMEK ÜZERE
ABD’nin temmuz ortasında deniz ablukasını yeniden devreye sokmasından önce denize açılan tankerlerde yaklaşık 90 milyon varil petrol bulunduğu tahmin ediliyor. Kpler’e göre bu stoklar ekim ortasında tükenebilir.
İran’ın petrolü ağırlıklı olarak Çin’e gönderiliyor. Bu satışlardan elde edilen ödemelerin aralık ayına kadar devam edebileceği belirtiliyor. Ancak mevcut stokların bitmesiyle birlikte İran’ın en önemli döviz kaynaklarından biri büyük ölçüde kurumuş olacak.
RİYALDE TARİHİ DİP
İran para birimi de sert değer kaybı yaşıyor. Tahran piyasasında doların değeri 2,5 milyon riyalin üzerine çıktı ve riyal yeni tarihi dip seviyesine geriledi.
Dolar yılın başında 1,5 milyon riyal, Ağustos 2025’te ise 920 bin riyal seviyelerindeydi. İran’da enflasyon yüzde 90’a yaklaşırken, ekonominin bu yıl yüzde 5,4 küçülmesi bekleniyor. İşsizlik artıyor, enerji kısıtlamaları derinleşiyor.
PETROL BÜTÇENİN ÜÇTE BİRİNİ KARŞILIYORDU
Normal koşullarda petrol satışları, İran devlet bütçesinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Bu gelirler aynı zamanda İran Devrim Muhafızları’nın da önemli finansman kaynaklarından biri.
ABD’nin yaptırımları sıkılaştırması, İran’ın paravan şirketler ve aracılar üzerinden para transfer etmesini zorlaştırıyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, Çin’deki İran varlıklarına erişimde sorun yaşandığını belirterek, “Kendi paramızı bile kullanamıyoruz” dedi.
EKONOMİDE ASIL SINAV YAKLAŞIYOR
İran için kritik soru, petrol stokları tükendikten ve mevcut ödemeler bittikten sonra ülkenin döviz açığını nasıl kapatacağı. Petrol gelirlerinin azalmasıyla riyaldeki değer kaybı hızlanabilir, ithalat maliyetleri ve enflasyon üzerindeki baskı artabilir. Ekim ortasında petrol stoklarının tükenmesi ve yıl sonuna doğru ödemelerin azalması, İran ekonomisi için yeni bir kırılma noktası olabilir.
